Lobi söylemi olmadan geri dönüşüm için tasarım: PPWR Madde 6 ne diyor

(AB) 2025/40 sayılı Tüzüğün geri dönüştürülebilir ambalajı ve geri dönüşüm için tasarımı düzenleyen Madde 6'sı, PPWR'nin en çok alıntılanan ve en çok yorumlanan hükümlerinden biridir. Sektör birlikleri, malzeme grupları ve danışmanlar kendi okumalarını yayımladı. Bunların çoğu işe yarar. Bazıları ise tüzükte olmayan kurallar anlatıyor, bazıları da metni yükü başka bir malzeme kategorisine kaydıracak biçimde okuyor.

Bu yazı hiçbir malzemenin tarafını tutmuyor. Madde 6'nın kelimesi kelimesine ne dediğini, RecyClass gibi sektör tasarım kılavuzlarının operasyonel boşluğu nerede kapattığını ve hangi gri alanların gerçek olduğunu ele alıyor. Sonunda yasal bir şartı sektör yorumundan ayırabilmeli ve kriterler yayımlandığında da ayakta kalan bir sınıf dosyası kurabilmelisiniz.

Madde 6 kelimesi kelimesine ne diyor

Temel kural tek cümledir. Madde 6(1): “Piyasaya arz edilen tüm ambalajlar geri dönüştürülebilir olmalıdır.” Madde 6(2) ise geri dönüştürülebilirliği iki koşulla tanımlar: ambalaj malzeme geri dönüşümü için tasarlanmıştır ve atık hâline geldiğinde ayrı toplanabilir, ayrıştırılabilir ve “ölçekli olarak geri dönüştürülebilir” (recycled at scale).

İşin çoğunu metindeki üç nokta görüyor. Tasarım koşulu 1 Ocak 2030'dan ya da Madde 6(4) kapsamındaki yetki devrine dayalı düzenlemelerin yürürlüğe girmesinden 24 ay sonra, “hangisi daha geçse” o tarihten itibaren uygulanır. Ölçekli geri dönüşüm koşulu 1 Ocak 2035'ten ya da Madde 6(5) kapsamındaki uygulama düzenlemelerinden beş yıl sonra, yine hangisi daha geçse o tarihten uygulanır. İspat yükü üreticidedir: Madde 6(3) geri dönüştürülebilirliği üreticinin değerlendireceğini söyler, Madde 6(9) ise uygunluğun Ek VII'deki teknik dosyada gösterilmesini ister.

Geri dönüştürülebilirlik ölçeği, sade bir dille

Dört ya da beş değil, üç sınıf var. Ek II Tablo 3 bunları her ambalaj biriminin geri dönüşüm için tasarım puanına göre belirler. Eşikler tüzükte sabittir. Arkasındaki puanlama yöntemi ise değil: Komisyon bunu 1 Ocak 2028'e kadar Madde 6(4) kapsamında yetki devrine dayalı düzenlemelerle kabul etmek zorunda.

• A sınıfı. %95 veya üzeri puan. 2030'dan itibaren ve 2038 sonrasında da izinli.
• B sınıfı. %80 veya üzeri puan. 2030'dan itibaren ve 2038 sonrasında da izinli.
• C sınıfı. %70 veya üzeri puan. 2030'dan itibaren izinli; 1 Ocak 2038'den itibaren piyasaya arz edilemez.
• %70'in altı. “Teknik olarak geri dönüştürülemez”. En erken 1 Ocak 2030'dan itibaren piyasaya arz edilemez. 2035'ten itibaren Tablo 3, ölçekli geri dönüşüm için ikinci bir değerlendirme ekler (A, B veya C “RaS” sınıfları).

RecyClass ve diğer sektör kılavuzları nerede devreye giriyor

Yetki devrine dayalı düzenlemeler çıkana kadar kimse yasal bir PPWR sınıfı hesaplayamaz. RecyClass, Cepi, FEFCO, Metal Packaging Europe ve FEVE'nin tasarım kılavuzları bu boşluğu pratikte kapatıyor. Bileşen düzeyinde hangi etiketin, mürekkebin, bariyerin ya da kapağın bugünkü ayrıştırma ve geri dönüşümde sorun çıkardığını gösteriyorlar. Kanun değiller ve PPWR bunların adını anmıyor. Madde 6(4), Komisyondan yalnızca kriterleri kabul ederken Avrupa standardizasyon kuruluşlarının geliştirdiği standartları dikkate almasını istiyor.

Pratikte: bir kılavuza göre yapılan değerlendirme, planlama için sağlam bir sinyal ve tasarım niyetinin işe yarar bir kanıtıdır. PPWR sınıfınız değildir. Hangi kılavuzu ve hangi sürümü kullandığınızı kaydedin, yetki devrine dayalı düzenlemeler kabul edildiğinde yeniden puanlamayı planlayın. Kriterlerde sonradan yapılacak güncellemeler için ekonomik işletmecilere üç yıl uyum süresi tanınır (Madde 6(4)).

Kriterler her ambalaj birimi için ağırlıklandırıldıktan sonra, birim A, B veya C kategorilerinden birine sınıflandırılır.

Gerçekten var olan üç gri alan

Sektör yayınlarında dolaşan bazı soruların cevabı metinde zaten var. Geri kazanılmış içerik geri dönüştürülebilirlik sınıfını yükseltmez: asgari geri kazanılmış içerik ayrı bir yükümlülük olan Madde 7'nin konusudur. Ölçekli geri dönüşüm üye devlet bazında değil, ambalaj kategorisi başına AB düzeyinde ölçülür. Gerçekten açık kalan üç soru var.

1. Puan nasıl ağırlıklandırılacak. Madde 6(4)(b) ve Tablo 3, “ambalaj birimi başına, ağırlıklandırma yoluyla” bir değerlendirmeden söz ediyor. Her bileşenin ne kadar sayılacağı henüz tanımlı değil. Bazı sektör yorumları, en kötü bileşenin sınıfı belirlediği bir kural anlatıyor. Bu kural tüzükte yok. Metnin söylediği (Madde 6(9)) şu: ayrı bileşenler kendi başına değerlendirilir ve hiçbir bileşen ana gövdenin geri dönüştürülebilirliğini engelleyemez. Yetki devrine dayalı düzenlemelerin bu ikisini nasıl birleştireceği açık soru.
2. Ölçekli geri dönüşüm nasıl kanıtlanacak. Madde 3(1)(39) eşiği AB düzeyinde koyar: her ambalaj kategorisinin yılda en az %55'i geri dönüştürülmeli (ahşapta %30). Yöntem ve bir gözetim zinciri mekanizması, 1 Ocak 2030'a kadar çıkacak uygulama düzenlemeleriyle gelecek (Madde 6(5)). O zamana kadar tek bir üreticinin hangi verilere sahip olacağı belirsiz; Komisyon da eşikleri 2035'e kadar gözden geçirebilir (Madde 6(7)).
3. 2030'dan önce ne geçerli. Madde 6(1)'in ayrı bir başlangıç tarihi yok. Komisyon rehberi (C(2026) 3702, bölüm 6) bu hükmü 12 Ağustos 2026'dan itibaren uygulanıyor diye okuyor; tasarım koşulu uygulanana kadar eski Ambalaj Direktifi 94/62/EC ve EN 13430:2004 referans alınıyor. Bu, Komisyonun yorumudur, tüzük metni değildir. Bağlayıcı yorum yetkisi AB Adalet Divanı'ndadır.

Ayakta kalan bir sınıf dosyası kurmak

Savunulabilir bir sınıf dosyasının üç parçası vardır. Hukuki dayanağı belirtir: Madde 6(2) ve 6(3), Ek II Tablo 3 ve kabul edildiğinde Madde 6(4) kapsamındaki yetki devrine dayalı düzenleme. Yöntemi belirtir: bugün adı ve sürümüyle bir sektör kılavuzu, ileride yasal kriterler. Ve her ambalaj biriminin verisini saklar: ambalaj kategorisi ve baskın malzeme, malzeme ve ağırlıklarıyla bileşen listesi, etiket, yapıştırıcı, mürekkep, kaplama ve kapaklar için tedarikçi spesifikasyonları.

Bu parçaları olmayan bir sınıf yanlış olmak zorunda değildir; ama kanıtlanamaz. Madde 6(9), uygunluğun Ek VII'deki teknik dosyada gösterilmesini ister; bu dosya AB uygunluk beyanının dayanağıdır. Dosyayı bunu düşünerek kurun, lobi söylemi önemini yitirir.