PPWR sözlüğü: A'dan Z'ye terimler

Giriş

Bu sözlük, PPWR rehberlerinde, üye devletlerin uygulama düzenlemelerinde ve tedarikçi beyanlarında karşılaşacağınız terimleri kapsar. Tüzükte tanımlanan terimlerin yanında dayandıkları hüküm yer alır; bir terimin kendi rehberi varsa giriş o rehbere yönlendirir.

Terminoloji hakkında. Türkiye AB üyesi olmadığından Tüzük (AB) 2025/40'ın resmî bir Türkçe metni yoktur. Burada kullanılan terimler, Carbonorm'un tüm Türkçe sayfalarında aynı biçimde kullandığı karşılıklardır; gerektiğinde İngilizce asılları parantez içinde verilmiştir. PPWR'den değil Türk mevzuatından gelen terimler açıkça belirtilmiştir.

A

Ağır metaller — Kurşun, kadmiyum, cıva ve altı değerlikli krom: ambalajdaki toplam konsantrasyonları 100 mg/kg'ı aşamaz. Md. 5(4)

Ambalaj (packaging) — Malzemesi ne olursa olsun, bir iktisadi işletmecinin ürünleri içermek, korumak, elleçlemek, teslim etmek ya da sunmak için kullanmayı amaçladığı nesne. Satış, grup, taşıma, servis ve e-ticaret formatlarını, ayrıca çay ve kahve poşetlerini de kapsar. Md. 3(1)(1)

Ambalaj atığı (packaging waste) — 2008/98/AT sayılı Direktif anlamında atık. Yeniden kullanılabilir bir ambalajın yeniden işlenmek üzere gönderilmesi onu atık yapmaz.

Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (Türk mevzuatı, PPWR değil) — Türkiye'deki ambalaj ve ambalaj atıklarına ilişkin ulusal yönetmelik. Türkiye iç pazarındaki yükümlülükleri düzenler. AB piyasasına arz edilen ambalaj için PPWR'nin yerini tutmaz; PPWR de onun yerini almaz.

B–Ç

Cepi — Confederation of European Paper Industries. Kâğıdın geri dönüştürülebilirliğinin değerlendirilmesinde başvurulan kuruluş; Recyclability Laboratory Test Method'u yayımlar.

Çok katmanlı ambalaj (multilayer packaging) — Farklı malzemelerden iki ya da daha fazla katmandan oluşan ambalaj. Ek II'ye göre değerlendirilir: baskın malzeme geri kazanım akışını belirler, diğer katmanlar bozucu unsur olarak ele alınır.

D–E

Dağıtıcı (distributor) — Tedarik zincirinde, üretici ve ithalatçı dışında, ambalajı piyasada bulunduran her kişi. → Dağıtıcılar için PPWR

Depozito-iade sistemi (deposit return system, DRS) — Madde 50'nin tüm üye devletlerden istediği sistem: tek kullanımlık plastik şişelerin ve metal içecek kaplarının ağırlıkça en az %90'ının 1 Ocak 2029'a kadar ayrı toplanması. Md. 50(1)–(2)

E-ticaret ambalajı — Çevrimiçi ya da başka bir mesafeli satışta ürünlerin son kullanıcıya teslimi için kullanılan taşıma ambalajı. Md. 3(1)(8)

Ek II — Geri dönüştürülebilirlik değerlendirme yöntemini belirleyen ek. Worst-of yaklaşımını kullanır: her bileşen ayrı sınıflandırılır, en zayıf bileşen bütünün sınıfını belirler. → Ek II: worst-of yöntemi

Ek V — 1 Ocak 2030'dan itibaren piyasaya arz edilemeyecek, kısıtlanmış altı tek kullanımlık plastik formatı listeleyen ek: gruplama folyoları, 1,5 kg altındaki meyve ve sebze ambalajları, HORECA'da yerinde tüketim ambalajları, porsiyonluk paketler, otel kozmetikleri ve çok hafif poşetler. Md. 25(1), Ek V

EOF (ekstrakte edilebilir organik flor) — Toplam PFAS içeriğini belirlemek için EN 17681-1'e göre kullanılan tarama parametresi. Pozitif sonuç, hedefe yönelik LC-MS/MS analizini başlatır.

F–G

FEFCO — European Federation of Corrugated Board Manufacturers. Oluklu mukavvanın geri dönüştürülebilirliğinde başvurulan kuruluş.

FEVE — Avrupa ambalaj camı federasyonu; cam ambalajlarda başvurulan kuruluş.

Genişletilmiş üretici sorumluluğu (GÜS / EPR) — Üreticilerin piyasaya arz ettikleri ambalajın toplanması, ayrıştırılması, geri kazanımı ve bilgilendirme maliyetlerini üstlenme yükümlülüğü. Her üye devlette ayrı işler; doğrudan ya da bir üretici sorumluluğu kuruluşu aracılığıyla yerine getirilir. Türkiye'den ihraç edilen ambalajda bu yükümlülük, ambalajı ilgili üye devlette piyasaya arz eden tarafla ilişkilidir.

Geri dönüşüm için tasarım (design for recycling) — Ek II'ye dayanan ve 1 Ocak 2028'e kadar yetki devrine dayalı düzenlemelerle belirlenecek ölçütler. → Madde 6

Geri dönüştürülebilirlik sınıfı — Ek II, Tablo 3'e göre A, B ya da C; %70'in altında ise teknik olarak geri dönüştürülemez. → PPWR'de geri dönüştürülebilirlik

D ya da E sınıfı yoktur.

Geri kazanılmış içerik (recycled content; "geri dönüştürülmüş içerik" olarak da geçer) — Ambalaj türü başına, kütleye göre hesaplanan tüketici sonrası geri dönüştürülmüş malzeme oranı. → Madde 7

Gözetim zinciri (Chain of Custody) — Geri dönüştürülmüş malzemenin kaynaktan bitmiş ürüne kadar sahiplik, devir ve doğrulama adımlarının belgelenmiş sırası; geri kazanılmış içerik beyanlarını kütle dengesi yoluyla kanıtlar.

Grup ambalaj (grouped packaging) — Belirli sayıda satış birimini bir araya getiren ve ürünün özelliklerini etkilemeden çıkarılabilen ambalaj. Md. 3(1)(6)

H–İ

HORECA — Oteller, restoranlar, kafeler ve catering. Ek V'teki format kısıtlamalarında geçer.

İktisadi işletmeci (economic operator) — Üreticiler, tedarikçiler, ithalatçılar, dağıtıcılar, yetkili temsilciler, nihai dağıtıcılar ve lojistik hizmet sağlayıcıları. Md. 3(1)(12)

İnce plastik taşıma poşetleri — Et kalınlığı 50 mikronun altındaki poşetler. Çok hafif poşetler, 2030'dan itibaren kısıtlanan formatlar arasında Ek V'te yer alır.

İthalatçı (importer) — Birlik'te yerleşik olup üçüncü bir ülkeden gelen ambalajı Birlik piyasasına arz eden gerçek ya da tüzel kişi. Türkiye'den gelen ambalajlı üründe bu rol AB'deki alıcıdadır. → Madde 18

K–L

Kütle dengesi (mass balance) — Geri dönüştürülmüş ve birincil malzemenin aynı süreçte karıştığı durumlarda geri kazanılmış içerik beyanlarını desteklemek için kullanılan tahsis yöntemi. Çıktı miktarları girdilere kütleye göre tahsis edilir.

LC-MS/MS — Tandem kütle spektrometrisiyle birleştirilmiş sıvı kromatografisi; EN 17681-2'ye göre PFAS'ın hedefe yönelik ölçümünde kabul gören laboratuvar yöntemi.

Lojistik hizmet sağlayıcı (fulfilment) — Depolama, paketleme, adresleme ve gönderim hizmetlerinden en az ikisini sunan kişi.

M–Ö

Mikro işletme — 2003/361/AT sayılı Tavsiye'ye göre tanımlanır; örneğin Ek V, 3. noktadaki format kısıtlamasından muafiyet gibi bazı istisnalardan yararlanabilir. → KOBİ'ler için PPWR

P

PCR (tüketici sonrası geri dönüştürülmüş malzeme) — İlk kullanımını bir son tüketicide tamamlamış ürünlerden elde edilen malzeme.

Madde 7'deki eşikler için sayılır. Tüketici öncesi malzeme, yani üretim atıkları, sayılmaz.

PFAS — Tamamen florlanmış en az bir metil ya da metilen karbon atomu içeren her madde. 12 Ağustos 2026'dan itibaren gıdayla temas eden ambalajlarda kısıtlanır: madde başına 25 ppb, toplamda 250 ppb, toplam flor için 50 ppm. → Madde 5

Piyasada bulundurma (making available on the market) — Ticari bir faaliyet çerçevesinde, bedelli ya da bedelsiz olarak, boş ya da dolu ambalajın Birlik piyasasında dağıtım, tüketim ya da kullanım için sağlanması. Md. 3(1)(9)

Piyasaya arz ile karıştırılmamalıdır (bkz. o giriş): piyasaya arz, ilk kez piyasada bulundurmadır.

Piyasaya arz (placing on the market) — Ambalajın, boş ya da dolu, Birlik piyasasında ilk kez bulundurulması. Md. 3(1)(10)

Tüzüğün tamamındaki temel tetikleyici terim. Tüm yükümlülükler buna bağlanır; üretime ya da son müşteriye satışa değil.

PPWR — Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü, Tüzük (AB) 2025/40. 94/62/AT sayılı Direktif'in yerini alır. 12 Ağustos 2026'dan beri uygulanır.

T–Y

Tayin sınırı (LoQ) — Güvenilir biçimde ölçülebilen en düşük konsantrasyon. PFAS'ta genellikle 25 ppb eşiğinin altındadır; bu sınırın altındaki sonuçlar "tespit edilmedi" sayılır.

Temasa duyarlı ambalaj — Gıda ve ilaç ambalajı. Madde 7'ye göre hangi geri kazanılmış içerik kademesinin uygulanacağını belirler.

Uygunluk Beyanı (AB) — Üreticinin, ambalajın sürdürülebilirlik ve etiketleme gerekliliklerini karşıladığını beyan ettiği belge. → PPWR Uygunluk Beyanı

Üçüncü ülke — AB üyesi olmayan ülke. PPWR açısından Türkiye bir üçüncü ülkedir: Türkiye'den gelen ambalaj AB piyasasına ithalatçı eliyle arz edilir ve ithalatçıya ait yükümlülükler AB'deki tarafa düşer. → İthalatçılar için PPWR

Üretici (manufacturer) — Ambalaj ya da ambalajlı ürün üreten kişi; ambalajı kendi adı ya da markasıyla tasarlatan veya ürettiren kişi de buna dahildir. Md. 3(1)(13) → Madde 21

Worst-of kuralı — Ek II'deki kural: en zayıf sınıflandırılan bileşen, ambalajın tamamının sınıfını belirler. → Ek II: worst-of yöntemi

Yardımcı unsur (ancillary element) — Ambalaja entegre edilmiş ya da doğrudan ürüne iliştirilmiş, ürünün ayrılmaz parçası olmadan ambalaj işlevi gören unsur. Md. 3(1)(b)–(c)

Yeniden kullanılabilir ambalaj — Aynı amaçla birden çok kez kullanılmak üzere tasarlanmış ve bir yeniden kullanım sistemine dahil edilmiş ambalaj. → Yeniden kullanım hedefleri

Yetkili temsilci (authorised representative) — Birlik'te yerleşik olup bir üreticiden, onun adına uyum görevlerini yerine getirmek üzere yazılı yetki almış gerçek ya da tüzel kişi.